DAN – kasteel Veltwijck

Het Documentatiecentrum Antwerpse Noorderpolders (DAN) bewaart de geschiedenis van een streek die grondig veranderde door de uitbreiding van de Antwerpse haven. De collectie is interessant voor zowel geïnteresseerde bezoekers als onderzoekers. Je vindt er materiaal over verdwenen polderdorpen zoals Oosterweel, Wilmarsdonk, Oorderen en Lillo, en over de nog bestaande dorpen Ekeren, Hoevenen, Stabroek, Berendrecht en Zandvliet.

De werking van het DAN steunt in grote mate op de inzet van vrijwilligers. Zij inventariseren en ontsluiten de collecties, begeleiden bezoekers, beantwoorden onderzoeksvragen en delen hun uitgebreide kennis van de streek. Sedert 2024 werken zij structureel samen met de Heemkundige Kring van de Antwerpse Polder (Polderheem).

Sinds 2015 is het DAN gevestigd in een zijvleugel van het kasteel Veltwijck, een locatie waarvan het documentatiecentrum de geschiedenis grondig heeft onderzocht.

Kasteel Veltwijck: van hoeve tot hof van plaisantie

Kasteel Veltwijck vindt zijn oorsprong in een omwaterde hoeve uit de 14de eeuw. Rond 1440 kwam het goed in handen van de Antwerpse schepen Jan van Ursel, die het liet uitbouwen tot een hof van plaisantie, een buitenverblijf voor de stedelijke elite.

In 1545 werd het domein verkocht op de Vrijdagmarkt aan Aert van Veltwijck, een Antwerpse lakenkoopman. Hij liet het bestaande gebouw rond 1555 grondig verbouwen tot een gesloten vierkant met 4 slanke hoektorens. Hoewel het kasteel al in 1569 opnieuw werd verkocht, bleef de naam van het domein verbonden aan die eigenaar.

In 1795 kwam het goed in handen van Antoon Kannekens, die het uitzicht ingrijpend veranderde. Hij liet de voorgevel gedeeltelijk afbreken waardoor het huidige U-vormige kasteel met binnenkoer ontstond. Ook de aanleg van een Engelse landschapstuin en de vijver dateren uit die periode.

In 1905 liet barones de Borrekens een extra verdieping toevoegen aan het hoofdgebouw en gaf ze het kasteel een grondige restauratie, naar ontwerp van architect Henri Blomme. In 1929 verkocht zij het domein aan de gemeente Ekeren, die het als gemeentehuis (vandaag districtshuis) inrichtte. Nadien werd een deel van het park opengesteld voor het publiek, terwijl andere delen in 1931 werden verkaveld.

Documentatiecentrum Antwerpse Noorderpolders | Antwerpen