Buitenmolen

Het molenaarsambacht is eeuwenoud. Ooit had bijna elk dorp wel een water- of windmolen, maar na de Tweede Wereldoorlog verdwenen ze in sneltempo door de opkomst van diesel- en elektromotoren. Vandaag zijn ambachtelijke molens bij Levende Molens vzw in goede handen. Vrijwillige molenaars en erfgoedliefhebbers zetten zich met kennis en passie in om de historische werktuigen te bewaren en draaiende te houden. Ze onderhouden de molens volgens traditionele technieken, laten ze regelmatig draaien en geven demonstraties aan bezoekers. Zo blijft niet alleen de molen bewaard, maar ook het vakmanschap dat ermee verbonden is.

Oorsprong van de molen

De Buitenmolen van Berendrecht, ook bekend als de Westmolengeest, werd in 1822 gebouwd in opdracht van molenaar Johannes Lambrechts. Het gaat om een stenen bovenkruier, een molen waarbij alleen de kap met de wieken kan draaien. Die verving de oudere staakmolen Oostmolengeest, een molen met een groot onderstel (de staak) waarop de molenkast staat en draait. De naam ‘Westmolengeest’ verwijst naar de ligging. Het woord ‘geest’ werd al sinds de middeleeuwen gebruikt voor droge zandruggen in een verder nat landschap.

De molen is gebouwd in Boomse baksteen met kalkmortel en hout, uitgevoerd door aannemer Jacob Royers uit Berendrecht. Binnenin telt de molen verschillende niveaus. Helemaal bovenaan bevindt zich de kapzolder met de bovenas en de wieken. Daaronder ligt de luizolder, waar het graan via een hijssysteem naar boven wordt gebracht. Op de steenzolder wordt het graan gemalen tussen zware maalstenen van elk zo’n 1.200 kilogram. Het meel komt terecht op de meelzolder, waar de molenaar het maalproces nauwkeurig regelt door de afstand tussen de stenen en de toevoer van graan aan te passen. Rond de molen loopt een stelling vanwaar de wieken op de wind worden gezet.

Van wind naar motor

Hoewel de molen vanaf 1936 ook met een dieselmotor was uitgerust, bleef hij eerst op windkracht malen. Zelfs tijdens de Tweede Wereldoorlog, toen elektriciteit en brandstof schaars waren, bleef de molen in gebruik. Na 1947 schakelde men alsmaar vaker over op elektrische aandrijving en raakte het malen op wind geleidelijk in onbruik. De molen begon stilaan te vervallen.

Herstel en herbestemming

In 1980 kwam de molen in handen van bakker Antoon Verbraak uit Kalmthout. Hij zette een grondige restauratie in gang van de kap en het maalmechanisme, die liep van 1987 tot 1997. In 1996 was de molen opnieuw bruikbaar, maar na het onverwachte overlijden van Verbraak in 1998 bleef hij toch buiten gebruik. Vrijwillige molenaars namen in 2004 kort het malen weer op. Toen de molenschuur in 2006 werd gerestaureerd en een horecafunctie kreeg, waren er plannen om de molen daarin te integreren. Door wisselende eigenaars duurde het nog tot 2015 voor de molen opnieuw regelmatig draaide.